Na het lezen van dit artikel is het voor jou geen ‘rocket science’ meer om te begrijpen hoe je hersenen reageren op verandering. Wanneer je bewustzijn creëert rondom de werking van je brein, en dan met name het reptielenbrein, ben je in staat om sneller resultaat te boeken. Met andere woorden; je bent niet meer geneigd om te vertragen of te stoppen door excuses.

Succes, of dit nu op zakelijk op persoonlijk vlak is, begint bij het doorvoeren van een verandering. Het verreist een aanpassing in ons gedrag, en dus vereist het een nieuwe ‘jij’. Of, zoals Albert Einstein ooit zei: “Als je blijft doen wat je altijd deed, krijg je wat je altijd kreeg”. Kortom, je zult je identiteit moeten transformeren naar een meer werkbare versie. Zie het als een nieuwe positie vanwaar je handelt. Nog steeds jij maar dan versie 2.0. Bewustwording rondom het brein is hierbij essentieel. Vanuit hier worden interne conversaties gecreëerd die uiteindelijk worden omgezet in de nodige acties. Of juist geen actie, afhankelijk van de conversatie die jij hebt draaien over een bepaalde actie.  

Het menselijk brein

Dit gedeelte van onze hersenen is het resultaat van een lange evolutie van de mens en is ongeveer honderdduizend jaar oud. Sommigen noemen het ook wel ‘de verhalenverteller’. Deze bijnaam krijgt het niet voor niets; in dit gedeelte van ons brein worden verklaringen en uitleg gecreëerd. Positief denken, redeneren, doelen stellen maar ook excuses wanneer deze doelen niet behaald worden, het komt allemaal voort uit ons menselijk brein. Dit gedeelte, de bovenste laag van onze hersenen, is altijd bezig om logica aan onze emoties te koppelen. Het is verantwoordelijk voor ons rationeel denkvermogen en wil elk gevoel kunnen plaatsen in het juiste hokje, onder het juiste label.

Het limbisch brein

Ons limbisch brein, ook wel ons zoogdierenbrein genoemd, gaat over onze emotionele reacties en is ongeveer 200 miljoen jaar oud. Het zorgt ervoor dat we boos, bang of blij zijn en is gericht op het vermijden van pijn en het verkrijgen van plezier. Dit gedeelte van het brein ontvangt impulsen vanuit het reptielenbrein en verwerkt deze. Het limbisch brein is daarnaast verantwoordelijk voor het maken van beslissingen, gebaseerd op emoties. Het limbisch brein ‘overruled’ het menselijk brein, anders gezegd: je gevoel wint vaak van het rationeel denken.

Het reptielenbrein

En dan het kleinste en oudste deel van onze hersenen, het deel waarvan je je waarschijnlijk niet  eens realiseerde dat het bestond: het reptielenbrein. Dat bestaat voornamelijk uit onze hersenstam en is ongeveer 500 miljoen jaar oud. Dit deel van het brein zorgt ervoor dat jij en ik als mens überhaupt rondlopen op deze planeet. Met de verantwoordelijkheid voor het regelen van onze temperatuur, bloedsomloop, ademhaling en voorplantingsdrang zorgt het ervoor dat we in staat zijn om te overleven. Eten, drinken, vluchten bij gevaar maar ook spreekwoordelijk bevriezen of vechten; het wordt allemaal aangestuurd vanuit ons reptielenbrein. Dit kleine maar meest belangrijke stukje brein dient als overlevingsmechanisme. Het is dol op gewoontes en patronen en biedt weerstand tegen alles wat geen routine is.

Maar, het behoedt ons niet alleen voor fysiek gevaar. Het beschermt ook onze persoonlijkheid, wíe wij denken dat we in de kern zijn. Wij mensen lopen al jaren rond op aarde door te denken en doen zoals we altijd deden, dus elke verandering in persoonlijk gedrag zal het reptielenbrein aanmerken als een bedreiging. Uit je comfortzone stappen en een actie ondernemen die nog niet eerder is ondernomen is volgens het reptielenbrein een mogelijk gevaar. Vroeger, in de tijd van de prehistorie, was het erg belangrijk om vaste patronen te volgen en bij de groep te blijven. Out of de box denken en doen kon toentertijd met de dood worden bekocht. Nu, anno 2021 is dat heel anders, maar ons reptielenbrein houdt voet bij stuk: aanpassing in gedrag valt nog steeds onder de noemer ‘gevaarlijk’.

Je besluit om voortaan één uur eerder op te staan om te gaan hardlopen. Prima idee denk je, en je voelt je al bijna fitter bij de gedachte dat je voortaan tijdens het ochtendgloren erop uit trekt en de kou trotseert. Wat kan er mis gaan? Het reptielenbrein werkt in deze situatie als volgt: het idee zal niet direct in een negatief daglicht staan, nee, het werkt sluwer. Het creëert conversaties waardoor jij je plan in twijfel gaat trekken. Kijk wat er gebeurt:

De volgende ochtend gaat om 6.00 uur de wekker. Here we go! Maar hé, wat hoor je daar? Is dat regen? Moeizaam schuif je het gordijn aan de kant en, jawel hoor, het regent. “Hè bah, je gaat toch niet door de regen rennen”, klinkt de stem in je hoofd. Volgende week heb je die belangrijke presentatie op het werk. Als je nu door de regen gaat rennen is er een grote kans dat je ziek wordt en dat beïnvloed de uitkomst van jouw presentatie volgende week. Nee, beter stel je het hardloopvoornemen uit tot morgen. Morgen ga je ervoor!

De volgende ochtend gaat om 6.00 uur wederom de wekker. Het is droog, dus niets weerhoudt je. Maar hé, hoeveel uur heb je vannacht écht geslapen? Je zoontje van anderhalf jaar krijgt zijn tandjes en dat ging vannacht gepaard met een aantal stevige huilbuien. Dit heeft geresulteerd in een minder goede nachtrust. En ja hoor, daar gaan we, je luistert wederom naar die stem in je hoofd die je vertelt dat je beter nog even kan blijven liggen. Een goede nachtrust is immers net zo belangrijk als een goede conditie. Hardlopen kan morgenochtend ook, aldus de conversatie in je hoofd.

Wellicht klinkt het voorbeeld je bekend in de oren en kun je voor jezelf nog een aantal variaties bedenken, zowel zakelijk als privé. Of je herinnert je het moment dat je fanatiek begon met iets, maar na een korte periode al snel terug viel in je oude patroon zonder dat je echt kan bedenken wat daar de trigger voor was. Het zijn onbewuste gedachten, de conversaties in ons hoofd, die ons op hetzelfde comfortabele pad houden, ver weg van verandering en groei. Deze conversaties zorgen voor uitstelgedrag en struisvogelgedrag; allemaal het resultaat van ons reptielenbrein.

Dit kleine primitieve deel van ons brein houdt je graag daar waar je altijd was: binnen die heerlijke cirkel van comfort. Bereid je dus voor op weerstand wanneer je kiest voor groei in plaats van comfort. Hieronder geef ik je een aantal tools:

1.       Gebruik het zoals het is bedoeld: om te overleven. Herken de conversatie in je hoofd waardoor je geneigd bent op te geven, een actie te negeren of je geneigd bent je doel lager in te zetten: creëer bewustzijn!

2.        Filter de onwerkbare conversaties in je hoofd. Accepteer dat ze er zijn, maar besteed er geen aandacht aan, hierdoor behoudt je  focus en kun sneller vooruit kan bewegen.

3.       Ben integer! Alleen door werkelijk te doen waarvan je zei dat je het ging doen, kun je onwerkbare patronen doorbreken.

4.       Merk je dat je terugvalt in een oud patroon? Sla jezelf niet mentaal in elkaar. Verandering is een proces waarin je zaken bewust moet opmerken om vervolgens bij te sturen.

5.       Neem verschillende keren per dag even de tijd om je taken te analyseren. Brengen de taken waar je mee bezig bent je verder? Of zijn het oppervlakkige acties die jou weerhouden van noodzakelijk vereiste acties en je in cirkels laten draaien?

6.       Bepaal een haalbaar doel en breng de noodzakelijke acties in kaart. Besluit voor jezelf of je bereid bent om de acties te ondernemen en volg ze op met actie. Stuur vervolgens bij waar nodig.

Kun je dit deel van je hersenen operatief laten verwijderen zodat er niets meer in de weg staat? Nee, niet verstandig. Al staat het op sommige gebieden groei en ontwikkeling in de weg, het reptielenbrein is onmisbaar gezien de functies die het heeft op gebied van aansturing en instinct.  Wanneer je bewustzijn creëert rondom dit overlevingsmechanisme gaat het je helpen om excuses om te zetten in succesvolle verandering.