Positief denken klinkt leuk. Soms zelfs schattig en aandoenlijk. Ik begrijp heus wel dat mensen kiezen voor een halfvol glas, in plaats van een glas dat half leeg is. Logisch, vanuit een negatieve houding is het onmogelijk om kansen te zien en verantwoordelijkheid te nemen. Maar zo ongelofelijk vaak leidt positiviteit tot inactiviteit.

Dit wordt geen artikel waarbij ik de intentie heb om positiviteit in een negatief daglicht te zetten. Maar toch… Toen ik vandaag wederom iemand een positieve kreet de wereld in zag helpen, werd ik getriggerd om tegengas te geven.

Wat er dan mis is met positief denken?

Om maar meteen met de deur in huis te vallen: ‘positiviteit belet ons van het nemen van verantwoordelijkheid en dus noodzakelijk vereiste acties. Dat komt omdat positief denken de motivatie saboteert en de bereidheid om het doel te behalen verzwakt. Het geeft je namelijk het gevoel dat je het doel al bereikt hebt’.  Aldus de Richard Wiseman, een psychologieprofessor aan de Universiteit van Hertfordshire in Engeland. Hij onderzocht het effect van positief denken versus het verkrijgen van gewenst resultaat. Na onderzoek kwam hij tot de conclusie dat positivo’s eerder afhaken bij obstakels wanneer ze een doel willen bereiken. Daarnaast heeft deze groep substantieel meer kans om faalangst of zelfs een depressie te ontwikkelen. 

Ook Gabriele Oettingen, professor psychologie aan de Universiteit van New York, onderzocht de impact van positief denken in combinatie met het bereiken van doelen. Verschillende proefpersonen die de uitkomst van hun acties positief inschatten, werden vergeleken met personen die de situatie ‘neutraal’, ofwel eerlijk bekeken. Wat bleek: hoe positiever de persoon in kwestie was, des te slechter het resultaat. De conclusie: constant positief denken, in plaats van ‘eerlijk denken’, laat  je de andere kant opkijken. Het is subtiel struisvogelgedrag.

Een voorbeeld uit de praktijk. Een aantal maanden geleden raakte ik in gesprek met een horecaondernemer. De ondernemer in kwestie was één grote brok positiviteit, wat resulteerde in uitspraken als: ‘ach, dat coronagedoe waait wel over, de regering laat ons niet in de kou staan en voor je het weet zijn we weer open’. Door deze uitspraak rechtvaardigde hij onbewust het feit dat hij geen voorbereidingen hoefde te treffen op datgene wat wel mogelijk was: een lockdown dit tot in 2021 zou voortduren. Daar waar zijn collega-horecaondernemers alles op alles zetten om binnen no time een gedegen bezorg- en afhaalservice te realiseren om zo omzet te genereren, was deze ondernemer - zonder dat hij het door had - zijn kop in het zand aan het steken. En zo zijn er meer ondernemers geweest die in tijden als deze het een goed idee vonden om eens lekker achterover te leunen en die welverdiende vakantie te nemen. Nou, laat een ding duidelijk zijn. Tijden als deze vereisen bijsturing in de organisatie, veerkracht, krachtig leiderschap en bovenal: een eerlijke kijk op de situatie. 

Mensen die hun hele leven lang op positiviteit teren zijn vaak mensen die niet de kracht hebben om eerlijk naar zichzelf in de spiegel te kijken. Het zijn de mensen die, wanneer het slecht gaat, met hun vinger naar een ander wijzen, vooral veel hopen en denken maar weinig doen.

Wat is dan de meest krachtige manier van denken? Rationeel denken. Rationeel denken is weloverwogen denken. Wanneer je kiest om rationeel te denken, zijn je keuzes op redelijke overwegingen gebaseerd en daarmee voornamelijk op feiten. Hierbij is dus niet enkel aandacht besteed aan de gewenste uitkomst (die uiteraard positief is – met doemdenken kom je nog verder van huis), maar ook op een uitkomst die mogelijk minder goed uitpakt door het effect van  zaken waar je geen controle op hebt. Hierdoor creëer je voor jezelf de mogelijkheid om te anticiperen en voorbereidingen te treffen. Een bijzonder krachtige manier van denken en voor mij de meest effectieve manier om van A naar B te komen.

Door rationeel te denken behoed je jezelf voor teleurstellingen en onverwachte wendingen. Een eerlijke kijk op de situatie, erkennen waar je momenteel staat en vanuit dat punt je verantwoordelijkheid nemen is vele malen verstandiger dan in eeuwige positiviteit te verkeren.

Dus, heb jij je lijst met goede voornemens al af? Ben dan vooral realistisch met betrekking tot het behalen van je doelen. Dat geeft je de meeste kans van slagen.

Maar uiteraard is de keuze aan jezelf.