We herkennen het allemaal; ja zeggen waar een nee achteraf beter was geweest. Zowel door verzoeken van anderen als onbewust tegen onszelf, belanden we regelmatig in ongewenste situaties die met een simpele ‘nee’ voorkomen hadden kunnen worden. Zo zei je onbedoeld ja tegen die oude vriend die onverwachts op de stoep stond, terwijl je net een avond voor jezelf had gepland. Of gaf je goedkeuring op het verzoek van die ene medewerker, die gezien zijn werkprestaties een nee verdiende. Ja tegen het organiseren van die netwerkborrel, ja tegen te laat naar bed, ja tegen dat verliesgevende project, ja tegen ‘vandaag sla ik mijn training over’, ja tegen een tijdrovende plek in het bestuur van de buurtvereniging, ja tegen weer een avond ongezond eten.

Waarom is een ja in de meeste gevallen zoveel voor de hand liggender dan een beleefde en vriendelijke ‘nee’? Wat drijft mensen om, vaak onbewust, tegen hun eigen wil in verzoeken toch met een ja te beantwoorden? Zijn we bang om anderen te kwetsen? Willen we niemand teleurstellen? Doen we het uit beleefdheid? Want een onbewuste, onbedoelde ja, is een nee tegen datgene waar je werkelijk voor staat. Te vaak ja zeggen laat ons in cirkels lopen. Ze leveren vertraging op wanneer je op weg bent naar je einddoel en fungeren als blokkades. Teveel onbedoelde ja’s laten je wegkijken van je einddoel met als gevolg dat je je in de mist bevindt. Dit kan in ernstige gevallen zelfs leiden tot een burn-out of depressie.

Op alles waar jij volmondig ja tegen zegt, terwijl je vanuit je hart nee bedoelt, creëer je een innerlijke strijd. Een intern conflict. Je bent niet trouw aan jezelf. Aan jouw persoonlijke waarden, waar jij werkelijk voor staat. Dus met andere woorden, des te meer je met onbedoelde ja’s strooit, des te minder zelfrespect, met als gevolg een lage eigenwaarde. En laat het level van eigenwaarde nu net een belangrijk onderdeel zijn waarmee je het geluk in iemands leven kan toetsen: mensen met een hoge eigenwaarde zijn effectiever en dus gelukkiger dan mensen met een lage eigenwaarde. 

Een van de redenen voor al die goedbedoelde ja’s -ook al schreeuwt ons gevoel en onze agenda nee- is te wijten aan de eeuwige zoektocht naar waardering van anderen. We hebben allemaal (ja ook jij), de behoefte om erbij te horen. Om erkend te worden. Om geliefd en gerespecteerd te worden in je omgeving. Dit is ontstaan in onze baby -en peutertijd, waar we volledig afhankelijk waren van onze ouders. Instinctief wist je als peuter dat je je vader en moeder nodig had. Al snel kreeg jij in de gaten dat netjes gedrag ingeruild wordt voor een flinke portie waardering. Oftewel, veiligheid. Hier ontstaat voor vele de ´ik moet door anderen gezien en gewaardeerd worden´-basisregel.  Deze heeft als gevolg dat we onze waardering zoeken in de buitenwereld. Dit heeft als gevolg dat zelfwaardering niet mee doet. Je stapt als het ware over je eigen kernwaarden heen: ik mag pas zijn wanneer een ander dat erkent.

Wanneer externe waardering dan toch een rol moet spelen, laat het dan een gevolg zijn van het feit dat je opstaat voor datgene wat je werkelijk ambieert. Door te vechten voor je leven. Elke dag weer. Door geen bullshit te tolereren en integer te zijn aan jezelf: je eigen kernwaarden en daarop passende basisregels. Dat betekent geregeld een ‘nee’ verkopen. Door simpelweg bewust te zijn van je eigen waarden en basisregels en vervolgens te besluiten niets anders te tolereren dan datgene waar jij voor staat, zul je zien dat nee zeggen in een keer een stuk vanzelfsprekender wordt. De kwaliteit van jouw leven zal dan aanzienlijk verbeteren.

Een andere reden waardoor we geneigd zijn om verzoeken makkelijk met ja te beantwoorden, is te herleiden naar de manier waarop we onze doelen stellen. Een helder doel is belangrijk, zowel op persoonlijk als zakelijk vlak. Wanneer niet helder is waar je je exact naartoe beweegt, en per wanneer je daar wilt zijn, is het verleidelijk en gemakkelijk om een andere afslag te nemen. Een afslag die je niet dichter, maar verder verwijdert van je doel.

Stel je voor: je moet een belangrijke presentatie geven in Amsterdam. Je staat nu met de auto in Den Haag en je hebt anderhalf uur de tijd om van Den Haag naar Amsterdam te rijden. Doe je er langer over? Dan kom je te laat met alle gevolgen van dien. Je navigatie stippelt de kortste route voor je uit dus de weg er naar toe is helder. Zou jij nu een extra ommetje maken via Utrecht omdat iemand je dat heel beleefd heeft gevraagd? Nee, precies, dat doe je niet. Het doel is belangrijk. De route helder. Dit is van toepassing binnen alle situaties in je leven. Wanneer je geen serieus commitment richting je doel hebt, en je acties niet helder zijn, geef je jezelf een vrijbrief om af te dwalen door op minder belangrijke zaken ja te zeggen.

Ik kom het zelf in de praktijk tegen: ondernemers die hun doelen niet concreet schetsen, geen planning hanteren om van A naar B te komen en zich vervolgens in de mist bevinden. Ja zeggen op zaken die niet direct in verbinding staan met je doel is dan een gevolg. Het level van commitment en integriteit daalt en vervolgens dwaalt men nog verder af.

Met al die beleefde, ‘ik-hoop-dat-je-me-leuk-vindt’- en ‘kijk-mij-eens-multitasken ja’s’ naar de buitenwereld, verkoop jij jezelf iedere keer een nee: nee, je verdient geen tijd voor jezelf. Nee, je bent geen hoger tarief waard. Nee tegen effectiviteit. Nee tegen innerlijke rust. Nee tegen tijd met je partner of kinderen.

In samenwerking met zakelijke leiders probeer ik binnen elk domein van hun leven de effectiviteit te verhogen. Vaker nee verkopen aan de buitenwereld en vaker ja verkopen aan dat waar je werkelijk voor staat, is hierbij de eerste stap. Deze zelfgecreëerde basisregels brengen jou verder in het leven, in plaats van het in stand houden van cirkel gedrag. Start met het respecteren van jezelf door op te komen waar je werkelijk voor staat. Heb je doelen helder en vecht tot je daar bent waar je moet zijn. Laat je niet van de wijs brengen door te reageren op verzoeken waar je geen ruimte of energie voor hebt. Dat heeft nog nooit iemand verder gebracht.